Sunday, 14 September 2014

Am bu chòir Alba bhith na dùthaich neo-eisimeileach?

Dhomhsa is do mòran eile, chan ann mu dhèidhinn nàiseantachas a tha freagairt na cèist. ’S ann mu dhèidhinn dè seòrsa comann-sòisealta bu mhiann leinn a tha e, agus ciamar a ruigeas sinn ann?

Coimhead an Alba sa bheil sinn beò, dùthaich a tha cur thairis le iomadachd is misneachd. Am measg nan iomadach sgeulachd a tha rin cluinntinn tha an sgeul bheag agam fhìn, gall chun na smior ach fear a ghràdhaicheas Gàidhlig is a’ Ghàidhealtachd. Nuair a rugadh is thogadh mise ann an Ceann a Deas Alba, bha e soilleir gu leòr gun robh an Rìoghachd Aonaichte a’ riochdachadh adhartas agus an àm ri teachd, fhad’s a bha neo-eisimeileachd airson Alba a’ coimhead sean-fhasanta agus na cheum air ais.

An ceann dà fhichead bliadhna nach ann air an R.A. a thàinig an dà latha, agus i a-nise na dùthaich air a sònrachadh le neo-ionnanachd, a’ dol fodha ann am fiachan, an Riaghaltas a’ sìor-choimhead air ais do eachdraidh “ghlòrmhor”; chan eil coltas sam bith an-diugh gun tig adhartas aig ìre na Rìoghachd Aonaichte, ge ‘r bith cò am pàrtaidh aig a bheil cumhachd san àm. Tha seo na chùis-bhròin do mòran againn, a tha fhathast a’ toirt spèis dhan t-seann R.A. mar a bha i nuair a bha sinn òg. An-diugh ’s i an R.A. a tha bacadh adhartais.

Ach a-nise tha cothrom againn air tòiseachadh ri ath-nuadhachadh, agus air sgàth a’ chothrom sin tha comann-sòisealta na h-Alba air fàs nas deamocrataich agus nas ioma-ghnèithich mar-thà, chanainnsa, agus an dùthaich air bhoil le conaltradh mun t-seòrsa nàisein is eaconamaidh a bu mhiann leinn.

Co às am faigh sinn de threuntas a bheir ar dùilean gu buil? Chan eil math dhuinn coimhead air ais dha na linntean a dh’aom. Cha bu chòir dhuinn a bhith mòr asainn fhìn mu “deamocrasaidh sòisealta na h-Alba” mas fhìor, oir saoil an robh sin a-riamh ann an da-rìreabh? Saoil a bheil de threuntas againn coimhead air na nithean nach do shoirbhich leinn an Alba, can foghlam agus slàinte far nach eil co-ionnanachd ri fhaotainn idir a rèir nan sgrùdaidhean as mionaidiche? ’S iad raointean air an robh smachd againn fhìn mar-tha, neo aig na h-elites againn co-dhiù.

’S ann mu dhèidhinn dòchas, misneachd agus làn-chomas airson ath-nuadhachadh o bhun gu bàrr a tha e, agus làn-fhios againn nach eil status quo na h-Alba taobh a-staigh an Aonaidh idir math gu leòr tuilleadh – oir airson mòran dhaoine nar measg, chan eil e ag obrachadh; agus fios le cinnt againn gun dèanamaid nas fhèarr.

Chan eil na freagairtean uile againn gu soilleir fhathast, cha ghabh sin a dhèanamh; dh’fhaodadh e bhith gu bheil teagamhan againn, ach tha na tha sinn a’ miannachadh soilleir gu leòr: neo-èisimeileachd le rùn airson cothrom na Fèinne thoirt do gach neach ann an Alba, airson a’ chiad uair a-riamh.

Dh’fhaodadh Alba bhith na dùthaich adhartach, àrd-mhiannach, Eòrpach – feartan a tha calg-dìreach an aghaidh an rathad a tha poileataigs Bhreatainn a’ dol.

Airson nan adhbharan seo, bhòtaidh mise “Bu chòir”

  • airson toiseach tòiseachaidh deasbaid
  • airson nan iomadach Alba dh’fhaodadh a bhith ann
  • airson sùim a ghabhail de na tha siud de mi-chinnt is teagamhan nar measg, is na mo chridhe fhìn
  • airson dùbhlan a thoirt dhan dream sin an Alba a bha bho riamh gabhail ris gun robh còir-riaghlaidh aca, rè nam bliadhnaichean anns nach do dh’atharraich dad
  • airson innse dhuinn fhìn gu h-onarach an iomadach ni a rinneadh cèarr leinn, cho math ris na nithean a rinneadh fìor mhath
  • airson nan guthan ùra a tha air tighinn am follais, agus an fheadhainn a chaidh fhàgail an darna taobh is nach do bhòt a-riamh gu ruige seo
  • airson nam bliadhnaichean romhainn a thèid a thoirt gu buil le muinntir na dùthcha-sa, le aire dhan eadar-eisimeileachd againn uile.




Neil McRae 12.09.2014


Mo thaing do Gerry Hassan, gu seachd àraid am blog seo leis-san a chleachd mi le cead

Thursday, 11 September 2014

BBC Alba - a' toirt Gàidhlig thugainn tro mheadhan na Beurla

Channel continues to impose English on Gaelic speakers

Well a chàirdean, bha moladh mòr aig a h-uile duine air BBC Alba an t-seachdain-sa.

Chaidh an làrach-lìn math sa chur air dòigh gus na th'ann dhen a' Bheurla air Banalba a shònrachadh, agus am milleadh a tha sin a' dèanamh.

An uair sin chaidh na leanas fhoillseachadh ann an colbh Aonghas Phàdraig Chaimbeul sa Phàipear Bheag. Tha Gilleasbuig còir ga thoirt thugaibh, bho nach do nochd e idir air-loidhne ann an m.e. Iomairtean Gàidhlig High-register (buidheann 'fosgailte' facebook - yesterday featuring!! "Seòmar Gàidhlig aig Oilthigh Dhùn Èideann airson oileanaich, luchd-obrach agus muinntir na coimhearsnachd? Cuiribh ur beachdan a-steach dhan cho-chomairle [sic], fosgailte a-nis!").


WHFP, 5th Sept

"B’ E AN dol a-mach aig BBC Alba (fo stiùir MG Alba) an cuspair eile air an robh mi sgrìobhadh an t-seachdain-sa chaidh, ag ràdh cho saraichte agus a tha e an aon t-Sianal Bheag Gàidhlig a th’againn a chur air agus sruthan mòra Beurla dòirteadh aiste, eadar aithris agus fo-thiotalan.

"Dh’ainmich mi anns an dol seachad Am Putan Dearg agus an ceum ùr a tha MG Alba dol a ghabhail le bhith dol a chur aithrisean slàn Beurla air an t-sianail a dh’fhaodas neach sam bith a thaghadh ma tha iad ag iarraidh. Mar nach eil Beurla gu leòr oirre cheana!

"Tha an goireas ùr air a reic mar chothrom agus chan ann mar chunnart, agus mar rud a tha daoine “saor airson a thaghadh” seach rud a thèid a sparradh orra. Aidh, well. Tuigidh mi sin gu ìre, anns an t-saoghal da-rìreabh anns a bheil sinn, faodaidh tu bhith cinnteach gur e am Putan Dearg a bhios na chiad thaghadh. Chan ann a-mhàin do dheagh chuid dhe na Gàidheil fhèin, ach gu slàn cinnteach anns na dachaighean far nach eil ann ach aon neach le Gàidhlig agus an còrr le Beurla.

"Can fhèin teaghlach dà-chànanach a tha suidhe sìos oidhche Haoine choimhead an rugbaidh air BBC Alba: eil thu smaoineachadh airson mionaid nach e an fheadhainn aig nach eil Gàidhlig a gheibh an dòigh fhèin? Carson a shuidheadh iad an-sin còmhla agus cuid aca gun tuigsinn nuair a dh’fhaodadh iad uile a’ Bheurla thuigsinn? Putaidh iad am putan dearg agus siud a’ Bheurla agad feadh an t-seòmair.

"Aig a' cheann thall tha seo uile a’ ciallachadh gu bheil airgead poblach a chaidh a thoirt seachad airson telebhisean Gàidhlig gu bhith air a chleachdadh airson seirbheis Bheurla a leudachadh air an t-sianal Gàidhlig. Agus aon uair gun tachair e ann an Rugbaidh, carson nach tachradh e ann am Ball-coise, agus ann an Iomain, agus air gach mac-màthair prògram eile?

"O, tha fhios ’am glè mhath gun tèid a reic mar “Chothrom” agus mar obair shoisgeulach a-chum nan cinnich, mar gum bitheadh, ach chan eil sin ag obrachadh ach far a bheil raon rèidh. Tha a’ Bheurla agus na meadhanan Beurla cheana cho cumhachdach agus nach bu chòir dhuinn aon òirleach a-bharrachd a thoirt dhaibh.

"Air cùlaibh seo uile tha dìth misneachd is laigse spioraid. Tha feadhainn ann an cumhachd ann an saoghal beag na Gàidhlig a tha ann am fallas airson na maighstirean Beurla a shàsachadh. Tha na daoine sin air bhoil son moladh fhaighinn o na Goill, agus ma thogair dè tha na beagan Gàidheil bheag bhochd a tha air fhàgail a’ faireachdainn. Oir tha fhios gu bheil ‘audience figures’ mòra nas fheumaile dha na buidhnean sin na feumalachdan aon chailleach bhochd anns na Hearadh. Agus na can rium gun urrainn dhut an dithis a riarachadh: chan urrainn. Ma tha thu biadhadh aon fhear, tha am fear eile dol acrach, dìreach mar nach urrainn dhut Dia agus Mammon adhradh aig an aon àm.

"Cò dh’èisteas riumsa co-dhiù, ach so mo bheachd: gum bu chòir 100 per cent dhen airgead phoblach a tha air a thoirt seachad airson craoladh Gàidhlig a bhith air a chleachdadh son craoladh Gàidhlig a-mhàin. Chan ann airson aithrisean is fo-thiotalan is putanan-dearga airson nan Goill. Ach tha ceart cho math dhut faighneachd an rachadh an aon phìos aran a th’air a’ bhòrd a thoirt dhan duine a tha stàrbhadh, agus chan ann dhan duine mòr reamhar a tha na shuidhe aig ceann a’ bhùird agus a tha air a h-uile rud eile ithe mar-tha".


- Aonghas Pàdraig Caimbeul, West Highland Free Press 5th Sept 2014




Gilleasbuig: 

Bu thoil leam meal-a-naidheachd a chur air BBC Banalba agus air a' bhuidheann chliùiteach a tha ga riaghladh, Bòrd MG Alba. Tha na daoine seo dha-rìreabh aig teas-meadhain ath-leasachadh na Gàidhlig ann an Alba, air neo 's e sin a tha an aithisg bhliadhnail aca ag ràdh rinn co-dhiù. Tha e soilleir gu bheil meas mòr aig na Gàidheil air an t-sianal!


Mhothaich Gilleasbuig dhan nì iongantach seo air td20 Aithisg Bhliadhnail MG Alba:
" Chaidh còrr is 500 artaigil bho na meadhanan [mu phrògraman BBC Banalba] an [sic] sgrùdadh: 86% posataibh, 16% neo-phàirteach and 1% neagataibh" 

Gilleasbuig:
Tha fhios gu bheil sin a rèir dè na h-artaigilean a tha sibh a' taghadh, a mhuinntir MG Alba!

Stop press: tha tuilleadh mun a' chuspair seo sa Phàipear Bheag an-diugh (11 Sultain)

Sa cholbh aice tha Magaidh Choineagan ag ràdh rinn, am measg eile:
"Tha sinn deònach bruidhinn mu dhèidhinn nan cuspairean mòra. Mar eisimpleir, carson a tha fo-thiotalan Beurla loisgte air gach prògram? … Agus a bheil teansa ann gun atharraich sin? Tha fo-thiotalan Beurla a' fosgladh a' phrògram a-mach gu daoine aig nach eil Gàidhlig, ach am b'urrainn dhuinn an cur dheth air neo feadhainn Gàidhlig a chur suas? Chan eil e buileach cho furasta a ràdh gur e airgead is teicneòlas a-mhàin a bheireadh fuasgladh air na ceistean seo, ach san ùine air thoiseach oirnn bidh e riatanach cothromachadh a dhèanamh eadar prìomhachasan cànain is poileasaidhean craolaidh".
Gilleasbuig:
Cho soilleir ri gathan na grèine!

Another Scotland is possible

Scotland, be brave 

Sunday, 7 September 2014

Packed programme in store for Gilleasbuig's autumn season

(Gilleasbuig has been reading too many Gaelic establishment press releases again)  

The programme for award-winning satirical Gaelic blogger Gilleasbuig Aotrom's autumn programme is soon to be announced.

As well as what is being described as a packed programme of traditional music and cèilidhs, the autumn season will build on previous successes while making great strides … blah … inspired by the wealth of creative talent in the Gaelic Arts … (continues in same vein)

Sunday, 31 August 2014

Dear Clì Gàidhlig, "21st century voice of adult Gaelic learners"

"Dear Clì Member" replies to that circular 


Dear Clì Gàidhlig Person

Gilleasbuig thanks you for your recent letter addressing him as Dear Clì Member. Since your letter is solely in English he assumes this is your preferred means of communication.

Monday, 25 August 2014

Cò shaoileadh e - tha deò ann an litreachas Gàidhlig fhathast


Bha Gilleasbuig air a dhòigh ghlan nuair a fhuair e copaidh dhen a’ leabhar bhàrdachd “Deò”, le Marcas Mac an Tuairneir. ’S fhada bho sguir Gilleasbuig a leughadh bàrdachd ùr Gàidhlig, oir cha robh e faighinn tlachd sam bith aiste. Ach ’s e ceòl de sheòrs’ ùr a tha seo.



Sunday, 10 August 2014

Isn't the University of Edinburgh's Gaelic language plan wonderful?

Impertinent Gaelic blogger firmly put in place by august institution  


As is well known, Gaelic language plans can claim so much of the credit for the great strides recently made by our ancient Celtic tongue.

This is especially true of those prepared by our great seats of learning.

It was with some puzzlement, therefore, that the University of Edinburgh recently was the recipient of the following criticism of its language plan:


Dear Professor O'Shea
The Gaelic version of the Language Plan contains a very large number of incongruous and unidiomatic words and phrases, many of them calqued straight from English, 
and some apparently completely made up. This includes the foreword ascribed to yourself! I would be pleased to try and detail some of these for you if that would be helpful.

Saturday, 19 July 2014

How the Gaelic Revival Works IV: Bòrd na Gàidhlig a' faighinn moladh mòr bho Bhòrd na Gàidhlig

"Great strides made in recent years" claims annual report despite absence of great strides 


Chaidh aithisg bhliadhnail fhoillseachadh le Bòrd na Gàidhlig, anns a bheil Bòrd na Gàidhlig a' faighinn moladh mòr.

"Tha bliadhna air leth soirbheachail air a bhith aig Bòrd na Gàidhlig", tha cathraiche Bòrd na Gàidhlig (tuarastal: £12,483 airson seachd coinneamhan) ag ràdh rinn.